جلوه های مشارکت مردم در نظام اسلامی

مسجدسلیمان خبر/ علی خوشکام: امر مشارکت در حکومت اسلامی، دارای ابعاد و جنبه های وسیعی است که بخش عظیمی از فعالیت های بشر را در بر می گیرد این جلوه ها عبارتند از :
۱- شورا : مردم در حکومت حق تشکیل شورا و تعیین مهم ترین امور مملکتی و حکومتی خود را از طریق آن دارند. نه تنها امر شورا که قرآن بر آن تاکید فراوان نموده بلکه اساسا لازمه مشارکت امت در پیشبرد اهداف جامعه نیز با شورا امکان پذیر است و نتیجه مطلوبی را نیز در در بر خواهد داشت.
۲- بیعت مردم با رهبریت نظام
این عامل فیزیکی یکی از مهمترین ابزار مشارکت به شمار می رود و نقش اساسی در امر سیاست و حکومت دارد البته بیعت با رهبر معصوم که مخصوص الهی است جایگاه ویژه ای دارد لکن بیعت است با رهبری در زمان غیبت امام زمان (ع) نیز از ملزومات و ضروریات می باشد.
۳- امر به معروف و نهی از منکر
امر به معروف و نهی از منکر اساس و شالوده اجرای همه احکام و دستورهای اسلام است.
یکی از بدیهی ترین و مهم ترین مصادیق امر به معروف و نهی از منکر امور سیاسی و اجتماعی است.
امر به معروف و نهی از منکر به عنوان نظارت عمومی، مانند دفاع از جان، مال و ناموس و رعایت بهداشت و حفاظت از محیط زیست و برخی دیگر از مسایل اجتماعی دارای دو جنبه حق و تکلیف است.
حق مشارکت در امور جامعه ، در دین اسلام به رسمیت شناخته شده و پرداختن به آن تشویق و ترک آن تقبیح شده است، کسانی که این دو وظیفه را ترک می کنند از بخش مهمی از فعالیت موثری سیاسی و اجتماعی خود کناره گیری می کنند و این خود زمینه بحران اجتماعی است.
۴- اتحاد و تعاون در امور جامعه: موضوع اتحاد مسلمانان و لزوم مبارزه با هر گونه تفرقه از جمله اموری است که نتیجه آن جامعه ای سالم و پیوند علایق دوستی بین مسلمانان است.
قرآن کریم می فرماید: همگی به رشته دین خدا چنگ زنید و به راههای متفرق نروید. و در جای دیگر قرآن می فرماید؛ در نیکوکاری و تقوا به یکدیگر کمک کنید.
درباره افزایش همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی دیدگاههای مختلفی مطرح شده است که به مهمترین آنها اشاره می شود:
۱- افزایش آگاهی فردی و جمعی:
از جمله راهکارهای افزایش همبستگی اجتماعی و نیز مشارکت عمومی، آگاهی دادن به مردم از توان ظرفیت ها، استعدادها و قدرت و منزلت خویش در حقوق شهروندی آنان در باب مسولیت های فردی و اجتماعی آنان است که می تواند عامل موثری در بهسازی و نوسازی و آبادانی کشور باشد. علمای علم سیاست در این باره می گویند: هر قدر شهروندان بیشتر به تعلقات مشترک میان خود آگاهی داشته باشند بهتر می تواند تصمیم های سیاسی را که به مصالح عام نزدیک تر است تشخیص دهند به شرط آن که امکان واقعی انتخاب و مشارکت را در اختیار داشته باشند.
۲- مشارکت ارادی و اختیاری:
اگر در هر کاری مردم احساس می کنند از سوی حکومت برای انجام کاری تحت فشار قرار دارند و با اشتیاق و انگیزه دست به فعالیت نمی زنند.
مطالعات مختلف نشان می دهد مشارکت هایی که توام با جبر و اجبار در شرایط مصنوعی صورت می گیرد هرگز شیوه مناسبی برای انجام فعالیت ها نخواهند بود و دوام چندانی هم نخواهد داشت
۳- باور کردن مردم: از جمله افت ها و آسیب های بزرگ نظام سیاسی عدم باور مردم از سوی مسولان نظام و عدم اعتماد واطمینان به ظرفیت های بالقوه و بالفعل مردم برای توسعه و آبادانی کشور است.